RETINA - Biuletyn informacyjny PSRP

RETINA 1(2)/2000

BIULETYN POLSKIEGO STOWARZYSZENIA RETINITIS PIGMENTOSA

Kwiecień 2000 r.

Wstępniak
Światowy dzień siatkówki
Kongres ARVO
Antyoksydanty
Vitamin palmitate
Luteina
Witamina E
Diltiazen
Badania genetyczne ABCR
Czy masz już bilet do pociągu kuracji genetycznej?
Ryzyko genetyczne zależnego od wieku zwyrodnienia plamki (AMR)
Światło słoneczne a choroba Stargardta
Białkowa błona fotoreceptorów, fototransdukcja i choroby degeneracyjne siatkówki
Morfometryczna analiza pozaplamkowej części siatkówki na materiale sekcyjnym oczu ze zwyrodnieniem barwnikowym siatkówki
Transplantacja nieuszkodzonych fragmentów siatkówki płodów królików celem odbudowy uszkodzonych siatkówek królików
Komórki Schwanna w leczeniu degeneracji siatkówki
Okulary ze szkłami blue-blocker
Jak kupić komputer dla niewidomego?

Drodzy Państwo !

Oddajemy do Waszych rąk drugi numer naszego biuletynu. Zaplanowaliśmy jego wydanie na połowę kwietnia, aby zdążyć na organizowane przez nas seminarium w Konstancinie. Jest to najważniejsze wydarzenie w krótkiej działalności Polskiego Stowarzyszenia Retinitis Pigmentosa i mamy nadzieję, że uda się je zorganizować w sposób profesjonalny. Relację dla tych, którzy nie mogli na nim być, przekażemy w następnym numerze.
Na stronach aktualnego biuletynu znajdziecie sporą garść informacji o badaniach prowadzonych na całym świecie nad sposobami leczenia i zapobiegania chorobom siatkówki. Biuletyn powstał dzięki współpracy wielu ludzi, którym jesteśmy bardzo wdzięczni. Na końcu znajdują się dwa teksty, które nie weszły do poprzedniego numeru: o szkłach blue-blocker i rady dotyczące kupowania komputera. Zapraszamy do lektury i współredagowania biuletynu, tak by stał się jak najlepszy.

WYDARZENIA

Światowy Dzień Siatkówki w Republice Południowej Afryki 25 września 1999 r.

Światowy Dzień Siatkówki był obchodzony w wielkim stylu przez wszystkie 10 oddziałów i pododdziałów. Tego roku obchody miały zasięg krajowy. 30 000 Błękitnych Wstążek Nadziei zostało rozprowadzonych lub sprzedanych przez wszystkie oddziały. Błękitne Pociągi były przybrane ogromnymi wstążkami, popierając kampanię informacyjną o schorzeniach siatkówki. Oddziały organizowały zawody sportowe, zbiórki, rozprowadzanie plakatów i symulowane zakupy osób z RP w całym kraju. Broszury i plakaty były rozprowadzane wśród okulistów, w szkołach, klinikach, bibliotekach i sklepach. Bank AB SA oraz instytucje rządowe sprzedawały wstążki swoim pracownikom. Spec Sawers, Foresight, Clear Vision, Care Well Clinics i inne gabinety optyczne sprzedawały błękitne wstążki i bezpłatnie przeprowadzały badania okulistyczne.
Południowoafrykańskie Stowarzyszenie Optyczne rozprowadzało plakaty Światowego Dnia Siatkówki bezpłatnie wśród swoich 1 600 członków. Mnet i SABC bezpłatnie przekazywały reklamówki radiowe i telewizyjne. Gazety i magazyny drukowały artykuły, specjalne dodatki lub sponsorowały reklamówki Światowego Dnia Siatkówki.
Można pogratulować naszym afrykańskim kolegom tak dużego przedsięwzięcia!

>Kongres ARVO.

Na spotkaniu Międzynarodowego Komitetu Doradztwa Medycznego i Naukowego, które odbyło się podczas kongresu ARVO na Florydzie w 1999 roku prof. Alan Bird przedstawił konieczność stworzenia komputerowej bazy danych dla pacjentów z chorobami siatkówki.
Republika Południowej Afryki była jednym z niewielu krajów z gotową bazą danych i zaawansowanymi planami. Zainteresowanych raportem z konferencji autorzy biuletynu odsyłają do Biura Fundacji Walki ze Ślepotą Republiki Południowej Afryki.

FARMAKOLOGIA

Antyoksydanty.

Wolne rodniki powstają jako produkt uboczny przemiany materii. Szkodzą one błonie komórkowej, niszczą cząsteczki DNA, są główną przyczyną fizycznych objawów starzenia się, sprzyjają rozwijaniu się nowotworów. Antyoksydanty neutralizują wolne rodniki. Najważniejsze antyoksydanty to: witamina C, E, beta karoten i selen, koenzym Q, miłorząb dwuklapowy, luteina, kwas linolenowy, L-cysteina, L-glutation.

Vitamin Palmitate

Vitamin Palmitate 7500 IU kapsułki są polecane przez południowoafrykańskich specjalistów, lecz nie są jeszcze dostępne w Polsce. Proszę pamiętać, że jest to bardzo duża dawka i może okazać się toksyczna dla osób z chorą wątrobą. Jest ona również bardzo toksyczna dla płodu i nie jest polecana dla kobiet w wieku rozrodczym. Należy przyjmować ten lek pod kierunkiem lekarza i dopiero po sprawdzeniu poziomu witaminy A i funkcji wątroby.

Luteina.

Luteina obok beta-karotenu należy do rodziny karetonoidów. Jest ona jednym z dwóch podstawowych barwników znajdujących się w centralnej części siatkówki (drugim barwnikiem jest zeaksantyna), które pomagają w filtracji szkodliwego dla oczu światła. Luteina działa w oku jak żółty filtr, którego mikroskopijne ilości umieszczone są dokładnie w części środkowej dołka środkowego siatkówki, w miejscu zwanym plamką żółtą. Luteina - karotenoid znaleziony również w zielonych warzywach liściastych, jest polecany w centralnej utracie wzroku. W badaniach pilotażowych wielu pacjentów ze schorzeniami siatkówki również uznało go za pomocny. Podobne badania prezentowane na konferencji ARVO (Floryda 1999r) przez dr Stuarta Richera, wydają się potwierdzać ten wynik.

Witamina E.

Witamina E jako antyoksydant jest często przepisywana w małych dawkach pacjentom ze zwyrodnieniem plamki żółtej. Naukowcy francuscy w Narodowym Instytucie Zdrowia i Badań Medycznych badali dorosłych w wieku 60 lub więcej lat. Wyniki potwierdziły, że pacjenci z wysokim poziomem witaminy E w organizmie wykazywali zmniejszoną podatność na zwyrodnienie plamki żółtej związanej z wiekiem.

Diltiazen.

Raport opublikowany w październikowym numerze Naturę Medicine przedstawia prace francuskiej grupy na Uniwersytecie Luisa Pasteura w Strasburgu. DILTIAZEN bloker kanału wapniowego powszechnie używany lek nasercowy według raportu spowalnia degenerację siatkówki u myszy. Obserwowane myszy miały genetyczną mutację w fosfodiesterazie beta sub-unit. Jest to enzym wrażliwy na światło, który pomaga regulować procesy biochemiczne w fotoreceptorach. Diltiazen zauważalnie spowolnił degenerację u myszy. Pomimo faktu, że ten rodzaj mutacji jest u ludzi rzadki, badania pokazują potrzebę inwestowania w doświadczenia o tym kierunku. Ten projekt był sponsorowany przez Retina France.

GENETYKA

Badania genetyczne ABCR

Zidentyfikowany gen fotoreceptorowy (ABCR) na ludzkim chromosomie lp21 jest nadal przedmiotem badań w wielu ośrodkach na świecie. Ten gen produkuje białko - ATP transportera lipidów, hydrofobowych cząstek i peptydów. Mutacje tego genu są odpowiedzialne za chorobę Stargardta, recesywne zwyrodnienie plamki żółtej, recesywne zwyrodnienie barwnikowe, recesywne fundus flavimaculatus, recesywne cone rod dystrophy, i może mieć również swój udział w zwyrodnieniu plamki żółtej związanej z wiekiem.
Badania prowadzone są nad DNA u 250 wybranych pacjentów z tymi schorzeniami aby sprawdzić czy mutacja ta występuje w tej grupie próbnej.
Wiedza uzyskana w tych badaniach może ostatecznie rzucić nowe światło nie tylko na znane dziedziczne choroby siatkówki, ale również na zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem.

Czy masz już bilet do pociągu kuracji genetycznej?

Dr. William Hauswirth, szanowany amerykański badacz, przewiduje, że terapia genetyczna powinna się rozpocząć w ciągu najbliższych 3 - 5 lat. Pacjenci z chorobami siatkówki, którzy mają zbadany fenotyp i genotyp będą oczywiście najlepiej przygotowani do terapii. Fenotypia oznacza po prostu dokładną diagnozę kliniczną - absolutnie konieczną do badania genotypu - zidentyfikowania dokładnej mutacji genetycznej.
Pacjenci bez znanej historii choroby siatkówki są to winni swoim rodzinom, aby zapewnić niezbędne informacje naukowcom dla przyszłych pokoleń. Po waszej śmierci nie będziemy mieli dostępu do waszego bezcennego DNA!

Ryzyko genetyczne zależnego od wieku zwyrodnienia plamki (AMR)

Caroline C. V Claver i współpracownicy z Akademii Medycznej w Amsterdamie.

Celem badań było określenie stopnia genetycznej zależności u członków rodziny u których wykryto zależne od wieku zwyrodnienie plamki.
Badania były prowadzone w Rotterdamie u ludzi 55 letnich i starszych.
Wybrano pacjentów z atroficzną lub naczyniową degeneracją plamki. Grupa kontrolna nie miała w wywiadzie ARM, stanowiły ją kobiety w różnym wieku. Wykazano że wszystkie objawy ARM występują z większą częstotliwością i we wcześniejszym wieku u rodzin pacjentów z późnym ARM. Relatywnie wysokie ryzyko pokazuje, że czynnik genetyczny odgrywa dużą rolę w ARM. Przyszłe badania mamy nadzieję, że wyjawią, czy przyczyną jest pojedynczy gen, czy kilka genów, czy zależy to od współdziałania czynników ryzyka. To pomoże zrozumieć podstawę molekularną choroby i doprowadzi do opracowania strategii zapobiegania i leczenia.
W badaniach rejestrowano 8 rodzin z różnorodnością objawów ARM wśród krewnych. Porównywano członków rodzin z późnym stadium ARM z członkami rodzin bez objawów choroby. Wszystkie wczesne i późne objawy ARM występowały częściej wśród krewnych pacjentów. Zgodność cech ARM między członkami rodzin była niska w zależności od stopnia choroby i nie było różnicy w rodzinnym ryzyku między chorymi, u których po raz pierwszy wykryto atroficzną naczyniową degenerację plamki. Wskutek tego genetyczna podatność na późne ARM zwiększa nasilenie wszystkich objawów ARM.
ARM dotyczy białej populacji w której nie potrafimy określić zakresu ryzyka. Niezależnie od palenia tytoniu, miażdżycy, wczesnej menopauzy, krewni pierwszego stopnia pokrewieństwa pacjentów z późnym ARM mają znacznie większe ryzyko rozwinięcia się ARM. Ich życiowe ryzyko bycia dotkniętym ARM wynosi 50%. Rezultaty badań sugerują, że prawie co czwarte późne ARM w ogólnej populacji może być wywołane przez komponent genetyczny.
ARM jest klinicznie różnorodny, z dużą ilością wariantów objawów i zależną od wieku intensywnością objawów. Zwracamy uwagę, że istnieją różnice w nazewnictwie tej choroby, która nosi również nazwę AMD.

BADANIA

Światło słoneczne a choroba Stargardta.

Mutacja w genie ABCR powodująca chorobę Stargardta została odkryta w 1997 roku. Ostatnie badania na myszach z tą mutacją pokazują istotną akumulację osadów tłuszczowych w okolicach plamki żółtej. Najwyraźniej wystawianie na ostre światło przyspiesza degenerację siatkówki.
Wyniki tych badań oznaczają, że ludzie z chorobą Stargardta mogą "nieco spowolnić postęp choroby nosząc okulary przeciwsłoneczne i unikając ostrego światła". Sprawdźcie czy wasze okulary mają filtry UV!

Białkowa błona fotoreceptorów, fototransdukcja i choroby degeneracyjne siatkówki.

Robert S. Molday Z Uniwersytetu w Vancouver Canada

Fotoreceptory czopków i pręcików są wyspecjalizowanymi neuronami w siatkówce kręgowców, których podstawową funkcją jest proces widzenia.
Pręciki są bardzo czułe na światło i działają w warunkach przyćmionego światła. Czopki są mniej czułe i funkcjonują w jasnym i kolorowym świetle. Obydwa rodzaje fotoreceptorów są przedłużeniem komórek składających się na kilka morfologicznych i funkcjonalnych obszarów.
Fotoreceptory zewnętrznego segmentu zlokalizowane na granicy warstwy nabłonka pigmentowego siatkówki (RPE) są wąsko wyspecjalizowane w procesie fototransdukcji - wychwytywanie światła i przetwarzanie go na impulsy elektryczne. Błona białkowa bogata w organelle podlega ciągłemu procesowi odnowy, w którym nowosyntetyzowana błona powstaje na bazie zewnętrznego segmentu i jednocześnie dystalna (końcowa) część tej błony jest niszczona przez komórki RPE .W ciągu dwóch dekad poczyniono znaczny postęp w badaniach nad komórkową i molekularną budową pręcików i czopków zewnętrznego segmentu siatkówki.
Zidentyfikowano wiele błon i pojedynczych białek i określono ich lokalizację w zewnętrznym segmencie oraz zbadano ich strukturalne i funkcjonalne właściwości dość dokładnie. To doprowadziło do zrozumienia procesu fototransdukcji, metabolizmu oraz dało wgląd w strukturę zewnętrznego segmentu i jego morfogenezę. Ostatnie badania wskazują, że mutacje w wielu fotoreceptorach zewnętrznego segmentu - specyficzne mutacje białek powodują wielorakie wrodzone choroby degeneracyjne siatkówki. Molekularne badania prowadzone obecnie wnikają w specyfikę mutacji białek i pokazują jak różne postacie choroby te mutacje wywołują. Choć wiemy dużo o molekularnej budowie i funkcji pręcików i czopków zewnętrznego segmentu wiele jeszcze zostało do zbadania. Struktura, i funkcja wielu białek związana jest z chorobami degeneracyjnymi siatkówki takimi jak: ABCR/RIM, choroba Stargardta, XLRS1, ze związanym z chromosomem X młodzieńczym rozwarstwieniem siatkówki i RPGR związany z chromosomem X RP3 pozostają jeszcze do opracowania. Regulatory procesów fototransdukcji
wymagają jeszcze wielu badań. Chociaż przyszłe wyzwania są liczne, jedno jest optymistyczne to, że szybkie postępy w podstawowych i klinicznych badaniach doprowadzą do całkowitego zrozumienia struktury fotoreceptora, jego funkcji i dadzą szczegółowy wgląd w molekularną istotę chorób siatkówki. Dzięki tej wiedzy będzie możliwe rozwinięcie nowatorskiego i efektywnego leczenia większości jeśli nie wszystkich chorób prowadzących do utraty wzroku.

Morfometryczna analiza pozaplamkowej części siatkówki na materiale sekcyjnym oczu ze zwyrodnieniem barwnikowym siatkówki

Mark S. Humayun i współpracownicy w pracy pod tytułem: "Morfometryczna analiza pozaplamkowej części siatkówki na materiale sekcyjnym oczu ze zwyrodnieniem barwnikowym siatkówki," stwierdzają, że w RP występuje utrata komórek we wszystkich warstwach, najbardziej nasilona w warstwie zewnętrznej potem w warstwie komórek zwojów i w wewnętrznej warstwie. Zachowanie warstwy wewnętrznej i komórek zwojów w obszarze pozaplamkowym jest gorsze niż w obszarze plamki w tych samych siatkówkach. Jak w poprzednim doniesieniu potwierdzają znaczenie przetrwania wewnętrznej warstwy siatkówki oprócz totalnego zaniku fotoreceptorów w terapii siatkówki-terapia genowa, transplantacja fotoreceptorów, inplantacja siatkówki. Te postępowania wymagają żywej siatkówki, która przekazuje informacje do mózgu. Inną metodą oprócz terapii genowej dla ratowania fotoreceptora jest wstawianie prawidłowego allelu do komórek niosących znaną mutację do genu. Jeśli wstawiany jest allel do martwych komórek neuronu wewnętrznej warstwy siatkówki nie ma pozytywnych rezultatów. Żywotność wewnętrznej warstwy siatkówki jest ważna przy transplantacji fotoreceptora, który jest potrzebny do tworzenia synaps z neuronami w wewnętrznej warstwie siatkówki i mikroukładów do stymulacji. Pozostaje pytanie: jaka liczba wartościowych neuronów jest wymagana w wewnętrznej warstwie siatkówki aby przywrócić użyteczne widzenie? Niektóre dane odnośnie układu siatkówkowego można uzyskać bazując na danych z literatury dotyczących ślimaka w uchu. Inplant ślimakowy funkcjonuje podobnie do mikroukładu siatkówki (przez omijanie końcowych lub zniszczonych receptorów i elektryczną stymulację bliższych neuronów). Inplant ślimakowy jest klinicznym sukcesem u pacjentów z utratą około 90% spiralnych komórek zwojowych. W rejonach poza plamkowych w siatkówkach z RP, ich warstwach wewnętrznych pozostaje o wiele więcej komórek niż komórek zwojowych, których wymaga implant ślimakowy do odtworzenia funkcji słuchu. Ostatnie morfometryczne analizy obszaru pozaplamkowego w różnych grupach pod względem typu dziedziczenia wykazały, że w autosomalnie dominującym RP ma znacznie lepiej zachowane jądra komórek w warstwie wewnętrznej niż w RP związanym z chromosomem X czy proste RP i lepiej zachowaną warstwę komórek zwojowych niż w związanym z chromosomem X RP. Te informacje ukazują nam jak ważna jest diagnoza genotypu dla dalszej terapii.

Transplantacja nieuszkodzonych fragmentów siatkówki płodów królików celem odbudowy uszkodzonych siatkówek królików

Magdalenę J. Seiler i Robert B. Aramant z Uniwersytetu w Luisville USA.

Autorzy podjęli badania w celu ustalenia modelu morfologicznego rekonstrukcji siatkówki z uszkodzonymi fotoreceptorami. W wielu wrodzonych degeneracjach siatkówki ślepota jest zwykle spowodowana specyficzną degeneracją fotoreceptorów lub/i nabłonka pigmentowego siatkówki (RPE) nawet jeśli neurony siatkówki, które łączą się z mózgiem nadal funkcjonują. Jeżeli zniszczone fotoreceptory lub/i RPE będzie mogło być zastąpione przez nowe komórki być może będzie możliwe zapobieżenie degeneracji i przywrócenie funkcji widzenia.
Transplantowane tkanki mogą rozwinąć różny stopień integracji z siatkówką żywiciela. Transplantowane komórki mogą wysyłać wypustki nerwowe i formować synapsy w siatkówce żywiciela. Rezultaty badań wykazały, że transplantacja kawałków płodowej siatkówki w stanie nieuszkodzonym wszczepionym do siatkówki królików pozbawionej fotoreceptorów może rozwinąć równoległe warstwy podobne do tych w normalnej siatkówce z w pełni rozwiniętą wewnętrzną warstwą fotoreceptorów i zewnętrznym segmentem w kontakcie z RPE żywiciela.
Stwierdzono również że czas zabiegu jest bardzo ważny dla powodzenia transplantacji. Transplanty inplantowane więcej niż 4 tygodnie po zakończeniu ekspozycji na światło zwykle nie rozwijają się zbyt dobrze.
Może to być spowodowane kontynuacją procesu degeneracyjnego po zakończeniu ekspozycji na światło i komórki RPE zaczynają degenerować się po zniszczeniu wszystkich fotoreceptorów. Okazało się, że prawidłowe komórki RPE są niezbędne do prawidłowego rozwoju transplantowanych fotoreceptorów.
Po transplantacji do przestrzeni pod zdegenerowaną siatkówkę zatopiona w żelu siatkówka płodowa może wytworzyć równoległe warstwy i fotoreceptory zewnętrznego segmentu w kontakcie z nabłonkiem pigmentowym gospodarza. Transplant może wykazać się dobrym skonsolidowaniem się wewnętrznej warstwy siatkówki i uzupełnić deficyt fotoreceptorów.

Komórki Schwanna w leczeniu degeneracji siatkówki

Profesor Ray Lund z Instytutu Okulistyki w Londynie ogłosił niedawno sukces w użyciu komórek Schwanna do produkcji czynnika wzrostu pomocnego w leczeniu degeneracji siatkówki metodą przeszczepu.
Komórki te stanowią otoczkę dla włókien nerwowych i zapobiegają odrzuceniu przez system immunologiczny, częstej reakcji przy przeszczepach komórek.

PORADNIK

Okulary ze szkłami blue-blocker

Ślepota zmierzchowa jest jednym z objawów retinitis pigmentosa i w dokuczliwy sposób wyłącza z aktywnego życia osoby dotknięte tą chorobą.
O ile w dzień wielu chorych porusza się samodzielnie, to o zmierzchu osoby te widzą o wiele gorzej,-a nawet stają się praktycznie niewidome. Z własnego doświadczenia wiem, że wielu z nas właśnie z tego powodu stara się ograniczać wieczorne samodzielne wyjścia z domu.
Gdy uczestniczyłam w organizowanych dla pacjentów z retinitis pigmentosa spotkaniach w Bonn czy Lugano moją uwagę zwróciły osoby noszące okulary ze szkłami w kolorach żółtawo-pomarańczowych.
Dowiedziałam się, że szkła te nazywają się blue-blocker i poprawiają pacjentom z RP widzenie o zmierzchu. Działają w ten sposób, że z widma świetlnego wycinają niektóre długości fal, głównie niebieskie. Zwiększa się wtedy kontrastowość obrazu, przez co "osłabione" chorobą RP fotoreceptory siatkówki "mają ułatwione zadanie" w rozpoznawaniu otoczenia. W krajach Europy Zachodniej okulary ze szkłami blue-blocker są uznaną pomocą dla osób ze schorzeniami siatkówki. Z tego co wiem w Polsce okulary ze szkłami blue-blocker są używane jedynie przez niektórych kierowców do jazdy o zmierzchu. Są to jednak okulary o słabych parametrach technicznych. Wśród pacjentów z RP okulary takie są zupełnie nieznane, a z pewnością zasługują na zainteresowanie. W tym miejscu pragnę zaznaczyć, że nie są to okulary w cudowny sposób pomagające wszystkim. Trudność w ich doborze polega na tym, że każdy z nas widzi inaczej, gdyż ma w innym stopniu uszkodzoną siatkówkę i inne pole widzenia. Szkła blue-blocker mogą wycinać różne długości fal, trzeba zatem indywidualnie dobierać kolor szkieł. Dodatkową trudnością są- oprawki okularowe. Muszą być takie, by nie zasłaniały i tak już zmniejszonego chorobą pola widzenia. W posiadaniu Polskiego Stowarzyszenia Retinitis Pigmentosa mamy obecnie cztery pary okularów w czterech kolorach szkieł blue-blocker, niestety w dość nieodpowiednich oprawkach. Wypożyczamy je pacjentom aby mogli spokojnie w czasie wieczornych spacerów wypróbować ich przydatność.
Chociaż okulary ze szkłami blue-blocker wraz z filtrem UV i antyrefleksem są drogie, bo kosztują w granicach 200-250 zł., chcemy rozpowszechnić je wśród pacjentów ze schorzeniami siatkówki. Mamy nadzieję, że powoli okulary te zaczną funkcjonować i w naszym kraju jako uznana pomoc rehabilitacyjna, a więc dofinansowywana przez państwo.

Jak kupić komputer dla niewidomego

W poniższym artykule zawarłem kilka podstawowych rad jak wybrać i kupić komputer, tak by nie przepłacając osiągnąć optymalny efekt. Zakup tego rodzaju sprzętu nie musi być kosztowny ani uciążliwy, zaś dobrze dobrana konfiguracja może być świetną pomocą w pracy i życiu osoby niewidomej lub słabowidzącej Starałem się nie narzucać żadnych rozwiązań i zawsze pozostawiam alternatywę dla kupującego.

Płyta główna, procesor i pamięć operacyjna

Sercem każdego komputera jest procesor umieszczony na płycie głównej. Bardzo ważne jest wybranie dobrej, choć kosztownej płyty głównej, ponieważ decyduje ona o stabilnej pracy komputera, a co za tym idzie bezpieczeństwie i komforcie pracy. Polecam tu szczególnie płyty zbudowane na podzespołach firmy Intel, zaś jeśli chodzi o producenta, to szczególnie polecam firmę Asus. Typ płyty zostanie dobrany do typu procesora użytego w komputerze i nie warto jest się zagłębiać w szczegóły techniczne.
Wśród procesorów mamy szeroki wybór modeli różnych firm, lecz ja radzę ograniczyć się do firmy Intel. Proponuje ona trzy rodziny procesorów: Pentium2, Celeron i najnowsze Pentium3. Przy nazwie każdego modelu znajduje się liczba oznaczająca prędkość zegara procesora (np. Pentium2 450). Cena procesora zależy od typu i prędkości, ale każdy z nich doskonale spełni swoje zadania, zaś wybór zależy od zasobności finansowej klienta.
Jeśli chodzi o pamięć operacyjną polecam wybranie 64 megabajty w pojedynczej kości SDRAM. Bogatsi mogą sobie zafundować dwa razy więcej pamięci.

Dysk twardy, napęd dyskietek i CD-ROM

Przy wyborze dysku twardego należy kierować się dwoma kryteriami: pojemnością i marką. Pojemność dysku każdy musi wybrać, sam w zależności od swoich potrzeb, ale nie warto decydować się na mały dysk (np. 3200 megabajtów), ponieważ różnice w cenach są niezbyt duże i po prostu nie opłaca się tu oszczędność. Osobiście polecam wybranie dysku o pojemności ok.. 8000 megabajtów. Ważne jest także wybranie dobrego producenta, zaś ja pozwolę sobie kilku wymienić: Seagate, Fujitsu, IBM.
Napęd dyskietek jest najmniej znaczącym z elementów pamięci masowej i jego dobór możemy spokojnie polecić sprzedawcy. Niezbędnym urządzeniem w każdym komputerze jest napęd CD-ROM. Tu przy wyborze kierować należy się jedynie marką producenta. Nie dajmy się epatować wyśrubowanymi prędkościami, ponieważ nie jest to istotne dla użytkownika, a potrafi znacznie podnieść cenę. Oto kilka firm, które można ze spokojnym sumieniem polecić: Pioneer, Toshiba, Philips, LG. Za pomocą napędu CD-ROM będziemy mogli instalować oprogramowanie oraz słuchać płyt muzycznych. Warto przy tym zwrócić uwagę na to, czy na przedniej ściance obudowy znajdują się przyciski do obsługi napędu. Można oczywiście sterować nim przy pomocy aplikacji systemowych, ale jest to sposób znacznie mniej wygodny.
Ciekawą alternatywą dla napędu CD-ROM może być napęd DVD-ROM. Jest to coraz popularniejszy standard płyt kompaktowych o znacznie większych pojemnościach. Jego cena jest jednak ok. trzykrotnie wyższa od napędu CD-ROM.

Karty graficzne, dźwiękowe i modemy

Wybór karty dźwiękowej i graficznej jest w największym stopniu uzależniony od sposobu użytkowania. Jeżeli komputera używa się tylko do pracy, to zarówno grafika jak i dźwięk mogą być rozwiązane najprostszymi i najtańszymi metodami. Jako kartę graficzną wybieramy S3Virge AGP z 4 MB, lub inną podobną, zaś do sterowania dźwiękiem np. kontroler firmy Yamaha (ok. 60 zł.). Pozwoli to na swobodną pracę z aplikacjami biurowymi, syntezatorem mowy, czy posłuchać płyt CD.
Sytuacja znacznie się komplikuje, gdy ktoś będzie chciał na takim komputerze pograć w jakieś nowe gry. Nie należy się wstydzić ani krygować, ponieważ wszyscy posiadacze komputerów grają o ile tylko mają taką możliwość.
Zamiast prostej karty graficznej trzeba wówczas kupić kartę z akceleratorem 3D, lecz wybranie najlepszej jest trudne i w zasadzie trzeba pozostawić to kupującemu. O wiele prościej jest wybrać kartę dźwiękową. Jeśli nie wystarczają nam możliwości prostego kontrolera, to właściwie jedyną alternatywą jest Sound Blaster Live (ok. 300 zł). Jest to w tej chwili najlepsza karta muzyczna na rynku, zaś jej możliwości zadowolą każdego użytkownika.
Do omówienia pozostał nam modem. To urządzenie służy m.in. do połączenia się z globalną siecią Internet. Nie jest urządzeniem niezbędnym w systemie komputerowym, ale osobiście gorąco polecam jego zakup. Poza łączeniem się z Internetem może on służyć do wysyłania i odbierania faksów, zaś modele z opcją voice (które szczególnie polecam) mogą zastąpić automatyczną sekretarkę. Oczywiście, aby z tego urządzenia korzystać niezbędne jest posiadanie lini telefonicznej, co nie jest jeszcze powszechne. Podstawowymi parametrami modemu jest jego szybkość transmisji Optymalną w tej chwili jest 56 kbds lub jak piszą inni 57 600 bds. Producentów modemów wartych polecenia nie jest dużo: Zyxxel (bardzo drogi), Zoom, 3Com, USRobotics. Tańsze są modemy firm Zoltrix, czy Diamond i są one równie funkcjonalne. Poza prędkością modemy posiadają wiele innych ważnych parametrów, lecz ich rozpatrywanie zajęłoby zbyt dużo miejsca, więc przy wyborze warto poradzić się sprzedawcy.

Obudowa, klawiatura, mysz

Obudowa komputera jest jedynym elementem, który możemy wybrać kierując się względami estetycznymi. Jeżeli nie planujemy wielu urządzeń w zestawie, możemy kupić małą obudowę typu MiniTower, ale najprawdopodobniej sprzedawca zaoferuje nam nieco większą, typu Midi. Tak, czy inaczej komputer będzie stał na podłodze, więc jego wielkość nie będzie miała znaczenia. Również klawiaturę wybieramy całkowicie według kryteriów subiektywnych: wygody i estetyki. Warto jednak pamiętać o tym by były to modele rozszerzone typu win95, win98. Posiadają one kilka dodatkowych klawiszy, które mogą być bardzo użyteczne.
Wybór myszki zależy od tego, w jak dużym stopniu będzie ona używana. Dla osób pracujących głównie klawiaturą wystarczy najprostszy model w cenie poniżej 20 zł, ale ci którzy będą często korzystać z myszki powinni wydać nieco więcej (ok. 70 zł) na nowoczesną i ergonomiczną mysz firmy Microsoft lub Logitech. Istnieją modele myszek, które po naciśnięciu dodatkowego przycisku z boku obudowy powiększają fragment ekranu w którym znajduje się kursor, co może być przydatne dla osób słabowidzących.

Monitor, drukarka, skaner

Monitor komputerowy jest jednym z droższych elementów zestawu komputerowego. Jego cena waha się od 500 zł. Do ponad 2000 zł. Staranny wybór jest bardzo istotny dla komfortu pracy, ochrony wzroku i atrakcyjności. Niestety nie można zrezygnować z zakupu monitora, ponieważ nawet osoby całkiem niewidome muszą go mieć, np. gdy ktoś będzie instalował i konfigurował oprogramowanie. Można jednak wtedy kupić model najtańszy z możliwych, nawet czarno-biały. Ci, którzy z monitora będą korzystać muszą przede wszystkim zdecydować o jego wielkości. Pozornie wydaje się, że im ekran większy, tym lepszy, ale nie zawsze. Przy niektórych schorzeniach siatkówki zanika pole widzenia, zwłaszcza na obrzeżach i powstaje tzw widzenie lunetowe. Wówczas może się okazać, że lepszy jest monitor o mniejszej przekątnej, ponieważ można go objąć wzrokiem. Wybierać możemy pomiędzy trzema podstawowymi wielkościami ekranu, wyrażonymi w calach przekątnej: 14, 15 i 17 cali. Istnieją monitory jeszcze większe, lecz są mało sensowne w zastosowaniach biurowych, zaś ich cena jest dość wygórowana. Istnieje wiele firm produkujących monitory komputerowe, a do najbardziej renomowanych należą: Sony, Philips, ADI. Tańsze i niewiele ustępujące jakością są Daewoo, Samsung, LG (GoldStar). Warto również zastanowić się nad kupnem monitora multimedialnego, tzn z wbudowanymi głośnikami do karty dźwiękowej, co może znacznie uprościć montaż. Dobrym wyborem może tu być np. Philips 105Mb. Nie wolno też zapomnieć o zakupie filtra ekranowego, co uchroni nas od szkodliwego promieniowania.
Drukarka komputerowa jest urządzeniem dzięki któremu nasza praca może być przeniesiona na papier i udostępniona innym. Nie będę omawiał tutaj drukarek typu Braille, ponieważ jest mi to teren całkowicie obcy, lecz skupię się na standardowych modelach atramentowych i laserowych.
Wybór między tymi dwoma typami jest pierwszym i najważniejszym, a zależy od przewidywanego sposobu użytkowania drukarki. Drukarki laserowe są znacznie droższe w zakupie ale tańsze w eksploatacji. Druk jest szybki i wysokiej jakości bez względu na rodzaj papieru, zaś wydruk nie płowieje z czasem. Niestety w zwykłych drukarkach laserowych nie ma możliwości druku kolorowego, zaś te które to potrafią pozostają poza zasięgiem finansowym przeciętnego użytkownika.
Drukarki atramentowe są tanie (już od 400 zł), małe i drukują w kolorze, ale koszty druku są znacznie wyższe niż w modelach laserowych. Druk jest bardzo wyraźny i czarny, ale niestety po jakimś czasie blednie, zwłaszcza wystawiony na światło słoneczne. Nie na każdym papierze można drukować, ponieważ tusz się rozlewa i tekst staje się niewyraźny. Reasumując: jeśli użytkownik nie planuje wielu wydruków, a chce mieć możliwość druku kolorowego powinien wybrać drukarkę atramentową, zaś dla drukujących wiele dokumentów odpowiedniejsza będzie drukarka laserowa. Niektóre drukarki zostały wyposażone przez producentów w sterowniki które informują o działaniu drukarki za pomocą komunikatów głosowych, więc warto zainteresować się czy wybrany przez nas model ma takie oprogramowanie.
Aby uniknąć kłopotów z serwisem i materiałami eksploatacyjnymi należy wybrać drukarkę jednej z niżej wymienionych firm, które ponadto są w tej branży bardzo renomowane: Hewlett-Packard, Epson, Canon, Xerox.
Coraz częściej kupowanym do domu urządzeniem peryferyjnym jest skaner, który służy do przenoszenia obrazu z papieru do komputera. Dzięki bardzo znacznemu spadkowi cen stał się on dostępny właściwie dla wszystkich a dla osób słabowidzących i niewidomych jest niemal niezbędny. Programy do rozpoznawania tekstu (OCR) pozwalają na zamianę tekstu drukowanego na postać cyfrową i wysłanie do syntezatora mowy, czyli mówiąc wprost pozwala na czytanie książek. Do tego celu można użyć nawet najprostszy skaner, ale osobiście tego nie polecam. Jakość skanowania ma wpływ na ilość błędów w rozpoznanym tekście, a może to być bardzo denerwujące.
Istnieją trzy sposoby podłączenia skanera do komputera: kontroler SCSI, port drukarkowy i złącze USB. Skanery wyposażone w SCSI są najszybsze ale odradzam je ze względu na komplikacje w instalacji. Złącze USB jest rozwiązaniem najlepszym ale trzeba się upewnić, czy nasz komputer posiada takie złącze, a w przeciwnym wypadku pozostaje nam rozwiązanie najwolniejsze, a mianowicie port drukarkowy, który jest w każdym komputerze.
Parametrów skanerów nie będę omawiał, ponieważ wszystkie średniej klasy i lepsze na pewno je spełniają. Wśród najlepszych firm znajdują się: Hewlett-Packard, Agfa, Mustek (poza modelem ScanMagic),Umax oraz PlusTek. Przy zakupie należy zwrócić szczególną uwagę, czy w komplecie ze skanerem dostarczony jest program OCR rozpoznający polskie znaki. Najczęściej są to Readiris 4.17 lub Recognita 3.2. Kupując program oddzielnie może się okazać, że zapłacimy za niego więcej niż za ten sam program razem ze skanerem.
Dla tych, którzy chcą kupić zarówno drukarkę jak i skaner ciekawą propozycją może okazać się kombajn zawierający oba te urządzenia w jednej obudowie, czasem z modemem. Urządzenie takie może pełnić funkcje: skanera, drukarki, kopiarki, i faksu. Niestety są to urządzenia dość drogie.

Uwagi końcowe

To co napisałem powyżej nie wyczerpuje absolutnie tematu, ponieważ jest to problematyka bardzo rozległa. Jeśli ktoś będzie miał do mnie jakieś pytania szczegółowe może do mnie napisać na adres e-mail: psrp@idn.org.pl, lub zatelefonować (0-22) 611-99-74. Na koniec przypominam o kupnie wraz z komputerem systemu operacyjnego, w tej chwili Windows 98 SE w polskiej wersji językowej. Warto zainteresować się także, czy sprzedawca zainstaluje nam oprogramowanie i sterowniki i jak długa jest umowa gwarancyjna. A przede wszystkim nie bójmy się komputera.